Prof. Sujkowski urodził się w Warszawie 13 lipca 1933 r. Był synem profesora geologii Zbigniewa Sujkowskiego i nauczycielki geografii, autorki podręczników dla szkół średnich, Idalii z Czarnockich. W czasie wojny stracił oboje rodziców. Matka zmarła na tyfus w Oświęcimiu, ojciec ścigany bezskutecznie przez Niemców za działalność dywersyjną w Kedywie Armii Krajowej, został wywieziony do Londynu, skąd po wojnie wyjechał do Kanady, gdzie zginął w wypadku. Po Powstaniu Warszawskim Ziemek znalazł się w Kielcach, gdzie chodził do szkoły podstawowej i gimnazjum. Maturę zdawał w liceum w Gdańsku mieszkając u wuja, profesora medycyny. W 1951 r. rozpoczął studia fizyki na Uniwersytecie Warszawskim. Rok przed ukończeniem studiów zaczął pracować jako asystent w Instytucie Fizyki Doświadczalnej UW. We wrześniu 1955 r. prof. Andrzej Sołtan przyjął Go do pracy w Zakładzie Fizyki Jądra Atomowego (IA) Instytutu Badań Jądrowych w Świerku. Niedługo potem uzyskał stypendium na wyjazd do Szwecji, gdzie pracował w Instytucie Nobla w Sztokholmie. W 1961 r. uzyskał stopień doktora filozofii i docenta na Uniwersytecie Sztokholmskim. Po powrocie ze Szwecji stopnie doktora i doktora habilitowanego uzyskał następnie niezależnie na Uniwersytecie Warszawskim. W roku 1971 otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego w IBJ, a w roku 1988 na profesora zwyczajnego w IPJ. W 2005 r. odznaczony został Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta).
W początkowym okresie swojej działalności naukowej prof. Sujkowski zajmował się efektami z pogranicza fizyki jądrowej i atomowej, takimi jak: rola silnie związanych elektronów w przemianach jądrowych, oddziaływanie promieniowania elektromagnetycznego i prędkich jonów z elektronami na wewnętrznych powłokach atomowych. Oprócz pracy doktorskiej i habilitacyjnej poświęconym tym tematom powstały wtedy cykle prac dotyczących zjawiska Augera, oddziaływania promieni g z silnie związanymi elektronami oraz jądrowego wychwytu elektronów i towarzyszących temu wychwytowi efektów wyższego rzędu, takich jak promieniowanie wewnętrznego hamowania lub „strząsanie” elektronów.
Rozwój technik akceleracyjnych dla fizyki jądrowej i cząstek elementarnych umożliwił powstanie nowego działu fizyki: fizyki atomowej wysokich energii. Obejmuje ona badania zjawisk w ekstremalnych polach elektromagnetycznych, wytwarzanych w zderzeniach najcięższych jąder a także badania zjawisk atomowych przy oddziaływaniach relatywistycznych jonów z atomami. Prace poświęcone tym zagadnieniom prof. Sujkowski prowadził z grupą swoich współpracowników w GSI, w Darmstadt i w RCNP, w Osace.
W PSI w Villigen koło Zürichu zainicjował badania zjawiska wielokrotnej jonizacji wewnętrznych powłok atomowych na drodze obserwacji struktur satelitarnych w widmach promieni X. Obserwacja taka była możliwa przy użyciu spektrometru dyfrakcyjnego z wygiętym kryształem, ustawionego na wiązce akceleratora. Współpraca ta została poszerzona o zespół z Jülich wraz z którym spektrometr dyfrakcyjny był instalowany kolejno przy cyklotronie w Groningen i akceleratorze elektronów EAK w Świerku. W wyniku tej współpracy powstały liczne prace doktorskie, zarówno w Polsce jak i w Szwajcarii.
Inny kierunek badań, które prowadził prof. Sujkowski to badanie własności jąder przejściowych oraz własności jąder w stanach o wysokich wartościach momentu pędu. Początkowo były to badania prowadzone na drodze obserwacji rozpadów promieniotwórczych metodami klasycznej spektrometrii jądrowej. W 1968 r. włączył się do rozpoczynających się wówczas w Sztokholmie badań struktury jądra na drodze spektrometrii promieniowania g z reakcji jądrowych typu (α,xn). Były to wówczas prace pionierskie. Podobne prace prowadzone były potem przez zespół kierowany przez prof. Sujkowskiego w Grenoble i w Groningen. Najciekawszymi osiągnięciami z tego okresu był cykl prac na temat struktury jąder o liczbie neutronów bliskiej 82 (a zwłaszcza znalezienie pierwszej wysokospinowej pułapki yrastowej w tym obszarze jąder), doświadczalne potwierdzenie stosowalności modelu oddziaływujących bozonów do jąder przejściowych itp.
Kolektywne wzbudzania jąder do wysokich energii pozwalają na badania globalnych własności jąder, takich jak ściśliwość materii jądrowej, kształty i rozmiary jąder itp. Obserwacja rozpadów g oraz e+e- z takich wzbudzeń umożliwia śledzenie tych własności w funkcji temperatury jądra i częstości obrotu. Badania poświęcone temu tematowi prowadził prof. Sujkowski od 1982 r., głównie we współpracy z ośrodkami holenderskimi (KVI Groningen, Free University Amsterdam). Wśród ciekawszych Jego osiągnięć z tej dziedziny można wymienić przeprowadzenie analizy danych jądrowych i astrofizycznych określających ściśliwość materii jądrowej oraz wykonanie pierwszych pomiarów widm dileptonowych z obszaru rezonansów gigantycznych w gorących jądrach (możliwa metoda wyznaczania ściśliwości jąder w funkcji temperatury).
Prof. Sujkowski zajmował się również badaniem mechanizmu reakcji jądrowych, w tym zwłaszcza procesów prowadzących do wytwarzania jąder w stanach o wysokich spinach, zagadnień stabilności jąder w tych stanach ze względu na rozszczepienie i emisję cząstek, mechanizmu reakcji niekompletnej fuzji z wykorzystaniem specjalnej techniki identyfikacji produktów reakcji na drodze koincydencji z promieniowaniem X. Tej tematyki dotyczyła praca doktorska wykonana pod kierunkiem prof. Sujkowskiego przez holenderskiego doktoranta, późniejszego astronauty.
Współpraca z ośrodkiem GANIL w Caen, we Francji, dotyczyła badania podprogowej produkcji mezonów π i wysokoenergetycznych fotonów w zderzeniach jądrowych przy pośredniej energii.
W ostatnich latach zainteresowania naukowe prof. Sujkowskiego przesunęły się w kierunku fizyki neutrin. Poszukiwanie neutrin Majorany stało się Jego pasją naukową w ostatnich latach. Sujkowski odkrył na nowo, rozwinął i spopularyzował zapomniany od dawna pomysł na poszukiwanie neutrin Majorany poprzez szukanie bezneutrinowego podwójnego wychwytu elektronu.
Prof. Ziemowid Sujkowski odgrywał znaczącą rolę w polskim życiu naukowym. Opublikował ok. 150 prac w najlepszych czasopismach naukowych. Był często zapraszany do wygłaszania referatów plenarnych na międzynarodowych konferencjach naukowych. Zasiadał w radach naukowych wielu polskich instytutów i uczelni. Był członkiem Rady Fizyki Jądrowej przy Europejskim Towarzystwie Fizycznym.
Miał wielki i zaraźliwy entuzjazm do fizyki. Zawsze gotowy do dyskusji stymulował pomysły wśród innych. Najważniejszą Jego cechą było wizjonerstwo. Był wyjątkowym nauczycielem dla młodych naukowców. Wypromował 21 doktorów w kraju i za granicą. Wielu z nich uzyskało później tytuł profesora. Był zapraszany do komitetów naukowych wielu międzynarodowych konferencji.
W Polsce od wielu lat był przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego Mazurskiej Konferencji Fizyki. Przekształcił tradycyjne „Szkoły Fizyki Jądrowej” w ogólne konferencje fizyki subatomowej rozszerzając tematykę tak, że pokrywała problemy symetrii, słabych oddziaływań, fizyki neutrin, fizyki silnych pól atomowych i astrofizyki. Wybór tematów był związany nie tylko z Jego własnymi zainteresowaniami badawczymi, ale najczęściej odzwierciedlał Jego wyczucie sytuacji w fizyce subatomowej. Najlepszym przykładem, który to ilustruje może być prezentacja na konferencji mazurskiej wyników eksperymentu SNO dotyczących oscylacji neutrin, zaledwie kilka tygodni po ich oficjalnym ogłoszeniu. Zachowanie ducha i atmosfery tej konferencji jest wyzwaniem dla Jego następców.
Ziemek zawsze prezentował znakomitą formę fizyczną, do pozazdroszczenia przez sporo młodszych. Bardzo lubił sporty wodne. Wspaniale pływał, w młodości poznawał polskie rzeki i jeziora w kajaku, lubił pływać na desce z żaglem, ale najbardziej lubił żeglarstwo. Lubił spędzać wakacje „na wodzie” – przemieszczać się żaglówką po jeziorach mazurskich. Lubił ścigać się w regatach. Podczas mazurskich konferencji walczył dzielnie z młodszymi od siebie i zdobywał miejsca na podium. Tak było podczas ostatniej konferencji, gdy mimo choroby startował w regatach i zajął drugie miejsce. Bardzo lubił narty i jazdę na rowerze. Podczas Jego licznych i długich pobytów w Holandii, rower był dla Niego podstawowym środkiem transportu. Lubił grać w szachy i brydża.
Będziemy pamiętać Ziemka Sujkowskiego za Jego wielki wkład w rozwój fizyki, w szczególności za aktywny udział w rozwiązywaniu licznych zagadnień z zakresu fizyki jądrowej, cząstek elementarnych, astrofizyki i fizyki atomowej, jak również za promowanie naukowej współpracy międzynarodowej. Może jeszcze bardziej będziemy Go pamiętać za wyjątkowy wkład w wychowanie całych pokoleń młodych fizyków, niezłomną uczciwość osobistą, niezwykłą pogodę ducha, wyjątkowe poczucie humoru i uparte dążenie do wydobywania z innych tego, co w nich najlepsze.
Przyjaciele i koledzy z Instytutu Problemów Jądrowych oraz Uniwersytetu Warszawskiego
Zobacz wybrane nadesłane kondolencje.