| Powrót do strony głównej | Program obchodów | Nasze osiągnięcia | Lista odznaczonych |
Odkrycia w dziedzinie fizyki jądrowej z początku i połowy XX w spowodowały ogromne zainteresowanie tą dziedziną nauki. Także w Polsce szereg uczonych podjęło prace w tej fascynującej dziedzinie. Po wojnie prekursorami tych badań byli Prof. Andrzej Sołtan w Warszawie i profesorowie Henryk Niewodniczański i Marian Mięsowicz w Krakowie.
W 1954 roku utworzono Zakład Fizyki Cząstek Elementarnych przy Polskiej Akademii Nauk. Zadaniem tej organizacji była analiza możliwości zbudowania w Polsce jądrowego reaktora badawczego. Opracowano szkic projektu reaktora o mocy cieplnej 5 MW. Zbudowano pierwsze w Polsce detektory promieniowania jądrowego, pierwsze akceleratory cząstek. Jednakże w tym okresie wszystkiego było brak: ludzi, funduszy, aparatury itp. W 1955 roku nastąpił przełom. Odtajnienie przez rządy prowadzące badania nad bronią jądrową (USA, Wielka Brytania i ZSSR) części wyników prac i udostępnienie technologii jądrowych innym krajom zaowocowało powołaniem w dniu 4 czerwca 1955 roku przez Prezydium Rządu Instytutu Badań Jądrowych. Uchwała głosiła:
"Zobowiązać Ministra Finansów do zabezpieczenia pokrycia finansowego wydatków związanych z realizacją niniejszej Uchwały"
"Zobowiązać Ministra Handlu Zagranicznego do realizacji dostaw wynikających z porozumienia z ZSRR oraz innych dostaw, związanych z potrzebami prac badawczych i wykorzystaniem izotopów dla celów gospodarki narodowej"
"Zobowiązać Prezesa Państwowej Komisji Etatów do przydzielenia na rok 1955 etatów, zgodnie z zatwierdzonym przez Komisję Rządową wnioskiem…"
Zgodnie ze statutem nadanym przez Prezydium Rządu, działalność Instytutu obejmowała badania jądra atomowego, inżynierię jądrową i wykorzystanie energii jądrowej dla gospodarki narodowej.
I stało się. W Świerku rozpoczęto budowę pierwszego, zakupionego w ZSRR, reaktora badawczego EWA. W krakowskim oddziale Instytutu rozpoczęto montaż zakupionego również w ZSRR cyklotronu U-120. Pierwszym dyrektorem Instytutu Badań Jądrowych został profesor Andrzej Sołtan. Po 2 latach dyrektorem Instytutu został profesor Jan Paweł Nowacki.
Zaczął się burzliwy rozwój atomistyki w Polsce. W 1958 roku uruchomiono reaktor atomowy EWA oraz cyklotron. Z końcem 1958 roku na bazie krakowskiego oddziału IBJ został utworzony samodzielny Instytut Fizyki Jądrowej. W Świerku zbudowano reaktory mocy zerowej MARYLA, ANNA i AGATA wykorzystane do badania w zakresie fizyki reaktorów. W 1966 roku podjęto decyzję o budowie drugiego polskiego reaktora badawczego MARIA. Reaktor ten – całkowicie polskiej konstrukcji – został uruchomiony w 1974 roku. Reaktory wykorzystywano do wielu celów, w tym do wytwarzania preparatów izotopowych stosowanych w ochronie zdrowia, w ochronie środowiska oraz w przemyśle. Powstała Centrala Odpadów Promieniotwórczych, a w wybudowanym przez wojska carskie wojskowym forcie w Różanie zlokalizowano Składowisko Odpadów Promieniotwórczych.
W Ośrodku Świerk rozwijano prace nad przyspieszaczami cząstek elementarnych. Został zbudowany akcelerator protonów ANDRZEJ, powstały przyspieszacze elektronów. Zdobyte doświadczenia pozwoliły na instalacje urządzeń do fotoaktywacyjnej analizy chemicznej w zakładach wzbogacania rudy miedzi, do radiograficznych badań wyrobów oraz do opracowania i produkcji akceleratorów do radioterapii nowotworów NEPTUN 10P. W 1965 roku uruchomiono maszynę cyfrową GIER, a w 1974 roku zainstalowano nowoczesną maszynę cyfrową CYBER firmy Control Data Corporation.
W żerańskim Ośrodku Instytutu prowadzono prace nad paliwami jądrowymi, m.in. nad otrzymaniem czystego uranu metalicznego z rudy uranowej oraz nad wydzieleniem transuranowców z wypalonego paliwa jądrowego. W 1971 roku uruchomiono na Żeraniu akcelerator elektronów LAE 13-9, który wykorzystywano do badań wpływu promieniowania na procesy chemiczne oraz na organizmy żywe. Opracowano technologie wytwarzania rur termokurczliwych oraz wyjaławiania urządzeń medycznych.
W Świerku prowadzono prace wspomagające budowę Elektrowni Jądrowej Żarnowiec. Przeprowadzono badania charakterystyk reaktorów energetycznych w Nowym Woroneżu i w Kozłoduju. Współpracowano we wdrożeniu w zakładach produkcyjnych produkcji urządzeń i aparatury dla elektrowni jądrowej, które zostały zainstalowane w EJ Pacs.
Nie sposób ocenić roli Instytutu Badań Jądrowych bez współdziałania przemysłu, a w szczególności Zjednoczonych Zakładów Urządzeń Jądrowych POLON. To w tych zakładach przeprowadzono badania opracowanych w Instytucie technologii i produkowano opracowaną w Instytucie aparaturę. Przykładem może być budowa i oprogramowanie komputerowych systemów wspomagania eksploatacji bloków energetycznych zasilanych węglem brunatnym. Dwanaście takich systemów opartych na aparaturze standardu CAMAC zainstalowano w Elektrowni Bełchatów. Produkcję opracowanej w Instytucie aparatury prowadziły dwa Zakłady Doświadczalne Instytutu: Elektroniki Jądrowej i Aparatury Unikalnej.
Lista znamienitych osiągnięć Instytutu Badań Jądrowych jest bardzo długa. Prowadzono badania w zakresie fizyki jądrowej wysokich i niskich energii, cząstek elementarnych, chemii jądrowej, fizyki i techniki reaktorowej współpracując z najważniejszymi ośrodkami międzynarodowymi jak Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych w Dubnej i CERN w Genewie oraz wieloma instytutami europejskimi. Uruchomiono szeroki program badań podstawowych kontynuowany dziś w Instytucie Problemów Jądrowych. Największym osiągnięciem w tej dziedzinie były historyczne prace nad hiperfragmentami – nowym typem jąder atomowych zawierających w swoim składzie zamiast jednego z nukleonów cząstkę dziwną czyli hiperon lambda. Odkrywcy hiperjąder, profesorowie Marian Danysz i Jerzy Pniewski „otarli się” o nagrodę Nobla.
Dziś w Instytucie Problemów Jądrowych program badawczy obejmuje m.in.
| Powrót do strony głównej | Program obchodów | Nasze osiągnięcia | Lista odznaczonych |